Şikâyetten Vazgeçmek Ceza Davasını Düşürür mü? Hangi Suçlarda Etkili Olur?
Kısa Cevap: Şikâyetten Vazgeçince Ceza Davası Düşer mi?
Şikâyetten vazgeçmek her ceza davasını düşürmez. Sonuç, isnat edilen suçun soruşturulması ve kovuşturulmasının şikâyete bağlı olup olmadığına, dosyanın aşamasına, sanığın vazgeçmeyi kabul edip etmediğine ve kanundaki özel düzenlemelere göre belirlenir.
Örneğin şikâyete bağlı hakaret veya belirli hafif yaralama fiillerinde vazgeçme soruşturmayı ya da davayı sona erdirebilir. Buna karşılık şikâyete bağlı olmayan bir suçta mağdurun “şikâyetçi değilim” demesi savcılığın ve mahkemenin dosyayı incelemesine tek başına engel olmaz.
Suç şikâyete bağlıysa, usulüne uygun vazgeçme kovuşturma aşamasında davanın düşmesine yol açabilir. Soruşturma aşamasında ise şikâyet koşulu ortadan kalktığında kovuşturmaya yer olmadığı kararı gündeme gelir. Kanuni istisnalar ve sanığın kabulü ayrıca incelenir.
Şikâyet ile Suç İhbarı Arasındaki Fark Nedir?
Şikâyet, kanunun takibini mağdurun veya suçtan zarar görenin iradesine bağladığı bir fiil bakımından yetkili kişinin soruşturma istemesidir. İhbar ise yetkili makamlara suç şüphesinin bildirilmesidir. Günlük dilde her başvuruya “şikâyet” denilmesi, fiilin hukuken şikâyete bağlı olduğu anlamına gelmez.
Önce suçun doğru hukuki niteliği belirlenir. Savcılığa başvuru yapılmış olması, resen soruşturulan suçlarda mağdura kamu davasını tek taraflı bitirme yetkisi vermez. Süreç hakkında savcılık soruşturması rehberini inceleyebilirsiniz.
Şikâyete bağlı suçlarda kanun, soruşturma ve kovuşturma için yetkili kişinin süresinde şikâyetini arar. Vazgeçmenin etkisi de aynı maddede düzenlenir.
Şikâyetten Vazgeçmek Ceza Davasını Hangi Şartlarda Düşürür?
Kanunda aksi yazılı olmadıkça, takibi şikâyete bağlı bir suçta suçtan zarar görenin vazgeçmesi davayı düşürebilir. TCK m.73/6 uyarınca sanık vazgeçmeyi kabul etmiyorsa bunun sanığa etkisi ayrıca değerlendirilir. Mahkeme, suç vasfını ve yargılama koşullarını inceleyerek CMK m.223 kapsamında karar verir.
Usule ve dosyanın aşamasına göre soruşturmanın sonlanması veya düşme kararı gündeme gelir.
Yetkili makam, delillere ve kanuni şartlara göre sürece devam edebilir.
Soruşturma Aşamasında Şikâyetten Vazgeçilirse Ne Olur?
Şikâyete bağlı suçta yetkili kişinin geçerli vazgeçme beyanı soruşturma sırasında dosyaya girerse savcılık, gerekli koşulların bulunması hâlinde kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verebilir. Henüz kamu davası açılmadığından teknik olarak “davanın düşmesi” değil, soruşturmanın bu nedenle sona ermesi söz konusudur.
Savcılığın fiilin başka, resen soruşturulan bir suç oluşturup oluşturmadığını, birden fazla mağdurun şikâyet hakkını ve dosyanın diğer unsurlarını incelemesi gerekir. Vazgeçme, delillerin otomatik olarak silinmesi anlamına gelmez.
Ceza Davası Açıldıktan Sonra Şikâyetten Vazgeçilebilir mi?
Evet. Kovuşturma devam ederken yapılan vazgeçme, şikâyete bağlı suç yönünden ve kanuni koşullar çerçevesinde davanın düşmesi sonucunu doğurabilir. Kararı mahkeme verir; tarafların kendi aralarında anlaşması dosyayı kendiliğinden kapatmaz. Hüküm kesinleştikten sonraki vazgeçme ise TCK m.73/4 gereğince cezanın infazına engel değildir.
Sanık vazgeçmeyi kabul etmez ve beraat talep ederse değerlendirme farklılaşabilir. Asliye ceza yargılaması hakkında da bilgi alabilirsiniz.
Şikâyetten Vazgeçme Hangi Suçlarda Etkili Olabilir?
Aşağıdaki örneklerde yalnızca ilgili suçun kanunda belirtilen şikâyete bağlı hâli kastedilmektedir. Nitelikli hâller ve aynı olaydan doğan başka suçlar farklı takip koşullarına tabi olabilir.
Basit tıbbi müdahaleyle giderilebilen bazı yaralama fiilleri; m.86/3 kapsamındaki hâller ayrıca incelenir.
Kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hâl dışında kural olarak şikâyete bağlıdır.
Kanunda belirtilen unsurların oluşması hâlinde mağdurun şikâyeti aranır.
Nitelikli hâller ve başka suçlar ayrıca değerlendirilir.
Diğer fıkralarda düzenlenen hâllerden ayrılması gerekir.
Malvarlığına büyük zarar veya sair kötülük tehdidi ile yaşama veya beden bütünlüğüne yönelik tehdit aynı değildir.
Yaralama veya Tehdit Dosyasında Vazgeçme Neden Her Zaman Sonuç Doğurmaz?
Bir yaralanmanın basit tıbbi müdahaleyle giderilebilir olması tek başına yeterli değildir. TCK m.86/3 kapsamındaki hâllerde şikâyet aranmaz. Örneğin suçun eşe, üstsoya veya altsoya karşı ya da silahla işlendiği iddiası varsa dosyanın niteliği ayrıca değerlendirilir. Adli rapor ve olayın özellikleri için yaralama suçları sayfasını inceleyebilirsiniz.
Tehditte söylenen sözün içeriği önemlidir. Hayata, vücut veya cinsel dokunulmazlığa saldırı tehdidi ile malvarlığına büyük zarar veya “sair kötülük” tehdidi aynı takip koşuluna tabi değildir. Ayrıntı için tehdit, şantaj ve hakaret suçları sayfasına bakabilirsiniz.
Hakaret Suçunda Şikâyetten Vazgeçme Davayı Düşürür mü?
Hakaret suçunda TCK m.131 kural olarak mağdurun şikâyetini arar; kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret kanunda belirtilen istisnadır. Sosyal medya paylaşımı veya mesaj söz konusuysa fiilin hukuki niteliği ve mağdurun belirlenebilirliği değerlendirilir. Sosyal medyada hakaret hakkındaki yazı bu ayrımları açıklar.
Şikâyetten vazgeçme, uzlaştırma ve önödeme farklı kurumlardır. Güncel CMK m.253 düzenlemesinde hakaret suçu uzlaştırma kapsamı dışındadır; bazı hâllerde önödeme gündeme gelebilir. Eski tarihli “hakaret dosyasında mutlaka uzlaşma olur” bilgisine dayanılmamalıdır.
Hangi Suçlarda Şikâyetten Vazgeçmek Davayı Tek Başına Düşürmez?
Kasten öldürme, yağma, uyuşturucu madde ticareti ve nitelikli dolandırıcılık gibi şikâyete bağlı olmayan suçlarda mağdurun vazgeçmesi kamu adına yürütülen süreci tek başına sona erdirmez. Kanunun şikâyet aramadığı yaralama hâllerinde de aynı ayrım geçerlidir.
Örneğin kişi “Paramı geri aldım, şikâyetçi değilim” dese bile dolandırıcılık iddiasında soruşturma kendiliğinden sonlanmış sayılmaz. Zararın giderilmesi, kanuni şartları varsa etkin pişmanlık yönünden değerlendirilebilir. Bilişim ve nitelikli dolandırıcılık sayfasını da inceleyebilirsiniz.
Şikâyetten Vazgeçme Nasıl Yapılır?
Vazgeçme iradesinin açık ve tereddüde yer bırakmayacak biçimde ilgili soruşturma veya mahkeme dosyasına bildirilmesi önemlidir. Soruşturma sırasında Cumhuriyet başsavcılığına, dava açılmışsa mahkemeye dilekçe verilebilir; duruşmada tutanağa geçirilen beyan da değerlendirilebilir.
“Konuşup anlaştık” veya yalnızca mesajlaşmada yazılan bir ifade, dosyada usulen işlenmiş açık bir vazgeçme beyanıyla her durumda aynı sonucu doğurmaz. Beyanın hangi kişi ve fiile ilişkin olduğu, ayrıca şahsi hakları kapsayıp kapsamadığı önemlidir.
Sanık Şikâyetten Vazgeçmeyi Kabul Etmezse Ne Olur?
TCK m.73/6’ya göre kanunda aksi yazılı olmadıkça vazgeçme, bunu kabul etmeyen sanığı etkilemez. Sanık beraat kararı almak amacıyla yargılamanın sürmesini isteyebilir. Mahkeme ret beyanını, dosyanın delillerini ve CMK m.223/9’daki derhâl beraat kuralını birlikte değerlendirir.
Vazgeçmenin kabulü suçun işlendiğinin ikrarı anlamına gelmez. Bununla birlikte düşme ve beraat farklı kararlar olduğu için sanığın durumu ayrıca incelenmelidir.
Birden Çok Mağdur veya Sanık Varsa Vazgeçme Kimi Etkiler?
Birden fazla şikâyet hakkı sahibi varsa bir kişinin altı aylık şikâyet süresini kaçırması diğerinin hakkını ortadan kaldırmaz (TCK m.73/3). Birden çok mağdurun bulunduğu dosyada vazgeçmenin hangi kişi ve fiile ilişkin olduğu ayrıca belirlenir.
İştirak hâlinde işlenen suçlarda sanıklardan biri hakkındaki şikâyetten vazgeçme, genel kurala göre diğerlerini de kapsar (TCK m.73/5). Vazgeçmeyi kabul etmeyen sanığın durumu ayrıca değerlendirilir.
Şikâyetten Vazgeçince Tazminat Hakkı da Sona Erer mi?
Her zaman hayır. TCK m.73/7’ye göre kamu davası şikâyetten vazgeçme nedeniyle düşmüş ve suçtan zarar gören kişi vazgeçtiği sırada şahsi haklarından da vazgeçtiğini ayrıca açıklamışsa artık hukuk mahkemesinde bu hakları için dava açamaz.
Yalnızca ceza şikâyetinden vazgeçme ile şahsi haklardan açıkça vazgeçme ayrılmalıdır. İmzalanacak metin tazminat, eşya iadesi veya başka talepleri de kapsıyorsa sonuçları ayrıca incelenmelidir. Aile içi uyuşmazlıklarda aile hukukuna ilişkin ayrı talepler bulunabilir.
Şikâyetten Vazgeçme, Uzlaştırma ve Önödeme Aynı Şey mi?
Takibi şikâyete bağlı suç yönünden TCK m.73 kapsamında değerlendirilir.
CMK m.253 ve devamındaki suç listesi ve usul şartlarına bağlıdır. Her şikâyete bağlı suç uzlaştırmaya girmez.
TCK m.75 kapsamındaki şartlara tabidir; mağdurun şikâyetini geri çekmesiyle aynı işlem değildir.
Zararın giderilmesi veya kanunun aradığı davranış, ilgili suçun özel şartlarına göre sonuç doğurur.
Özellikle hakaret ve tehdit dosyalarında eski tarihli uzlaştırma listeleri yanıltıcı olabilir.
Vazgeçme Uzaklaştırma, Tutuklama veya Adli Kontrolü Kendiliğinden Kaldırır mı?
Hayır. Koruma tedbirinin sürmesi veya kaldırılması kendi kanuni şartları ve ilgili merciin kararı çerçevesinde değerlendirilir. Resen takip edilen başka suçlar varsa ceza dosyası da devam edebilir. 6284 sayılı Kanun kapsamındaki uzaklaştırma ile tutuklama ve adli kontrol ayrı mekanizmalardır.
Antalya’da Şikâyetten Vazgeçme Dosyası Nasıl İncelenir?
Antalya’da yürütülen bir soruşturma veya ceza davasında suç isnadı, ilgili TCK maddesi, nitelikli hâl, adli rapor, mağdur ve sanık sayısı, dosyanın aşaması ve önceki kararlar birlikte incelenir. Bundan sonra vazgeçmenin ceza yargılaması ve varsa özel hukuk talepleri bakımından etkisi değerlendirilir.
Dosya yalnızca “karşı taraf şikâyetini çekiyor” cümlesi üzerinden yönlendirilmemelidir. Antalya ceza hukuku hizmetleri sayfasını ve Hukuk Rehberi’ni de inceleyebilirsiniz.
Şikâyetten Vazgeçerken En Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?
- Suçun şikâyete bağlı olup olmadığını yalnızca günlük adından çıkarmak.
- “Şikâyetçi değilim” denildiğinde tüm isnatların ve tedbirlerin sona ereceğini düşünmek.
- Ceza şikâyetiyle tazminat haklarından vazgeçmeyi karıştırmak.
- Sanığın kabulünü veya birden çok mağdurun durumunu incelememek.
- Uzlaştırma, önödeme ve zararın giderilmesini aynı işlem sanmak.
- Kesinleşmiş hükümden sonra vazgeçmenin infazı durduracağını varsaymak.
Pratik sıra: Dosya numarası → isnat edilen maddeler → şikâyet şartı → dosya aşaması → tarafların beyanları → şahsi haklar → ilgili merciin kararı.
Avukat Cennet Kesici Çetinbaş
Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden 2014 yılında mezun olan Avukat Cennet Kesici Çetinbaş, 2015 yılından beri avukatlık mesleğini sürdürmektedir. Antalya Barosu’na 4696 sicil numarasıyla kayıtlıdır.
Çalışma alanları arasında ceza soruşturmaları, ifade ve savunma, asliye ceza ve ağır ceza davaları ile mağdur ve müşteki vekilliği bulunmaktadır. Bu makalede şikâyete bağlı suçlar, vazgeçmenin ceza davasına etkisi ve tazminat hakları güncel mevzuat çerçevesinde açıklanmaktadır.
Şikâyetten Vazgeçme Hakkında Kısa Yanıtlar
Şikâyetimi geri çekersem ceza davası kesin düşer mi?
Hayır. Suç şikâyete bağlıysa ve kanuni koşullar gerçekleşmişse düşme kararı verilebilir. Resen takip edilen suçlarda vazgeçme tek başına davayı sona erdirmez.
Şikâyetten vazgeçme dilekçesi savcılığa mı mahkemeye mi verilir?
Dosya soruşturmadaysa Cumhuriyet başsavcılığına; kamu davası açılmışsa mahkemeye sunulur. Beyanın ilgili dosyaya girdiği kontrol edilmelidir.
Şikâyetten vazgeçince sanık beraat etmiş olur mu?
Hayır. Düşme ile beraat farklı kararlardır. Mahkeme CMK m.223 kapsamındaki şartlara göre karar verir.
Sanık vazgeçmeyi kabul etmezse ne olur?
TCK m.73/6 uyarınca, kanunda aksi yazılı olmadıkça vazgeçme bunu kabul etmeyen sanığı etkilemez. Mahkeme dosyanın durumunu ayrıca değerlendirir.
Hakaret şikâyetinden vazgeçince dava düşer mi?
Kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hâl dışındaki hakaret suçu kural olarak şikâyete bağlıdır. Suç vasfı, sanığın kabulü ve dosyanın aşaması incelenir.
Yaralama şikâyetinden vazgeçince dava kapanır mı?
Basit tıbbi müdahaleyle giderilebilir bazı yaralama fiilleri şikâyete bağlıdır. TCK m.86/3 kapsamındaki hâllerde şikâyet aranmaz.
Şikâyetten vazgeçince tazminat davası açabilir miyim?
Yalnızca ceza şikâyetinden vazgeçmek, şahsi haklardan ayrıca vazgeçildiği anlamına gelmez. TCK m.73/7 ve imzalanan metnin kapsamı değerlendirilmelidir.
Karar kesinleştikten sonra vazgeçmek cezayı durdurur mu?
Hayır. TCK m.73/4 uyarınca hükmün kesinleşmesinden sonraki vazgeçme cezanın infazına engel olmaz.
Şikâyet süresi kaç aydır?
Genel kural, fiilin ve failin öğrenilmesinden itibaren altı aydır. Şikâyete bağlı hakarette ayrıca fiil tarihinden itibaren iki yıllık üst sınır bulunur. Özel hükümler ve dava zamanaşımı da dikkate alınır.
Uzlaşma olursa şikâyetten vazgeçmeye gerek var mı?
Uzlaştırma CMK m.253 ve devamına bağlı ayrı bir usuldür. Her suç uzlaştırma kapsamında değildir; dosyada uygulanacak kurum güncel mevzuata göre belirlenir.
Bu Rehberde Esas Alınan Mevzuat
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu: m.73, 75, 86, 106, 123, 131, 151 ve 155.
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu: m.223 ve m.253.
- Adalet Bakanlığı Mağdur Bilgi Sistemi · Şikâyet Süreci.
Şikâyetten Vazgeçmenin Dosyanıza Etkisini Öğrenmek mi İstiyorsunuz?
Avukat Cennet Kesici Çetinbaş, Antalya’da ceza soruşturmaları ve davalarında şikâyet koşulu, suç vasfı, vazgeçme beyanı ve diğer taleplerin somut dosyaya göre değerlendirilmesine yönelik hukuki hizmet sunmaktadır.
