İşten Çıkarıldım, Ne Yapmalıyım? İlk 30 Günde Haklarınızı Kaybetmemek İçin Yapılması Gerekenler
İşten çıkarıldıktan sonraki süreç yalnızca kıdem veya ihbar tazminatının hesaplanmasından ibaret değildir. Fesih bildiriminin tarihi ve gerekçesi, SGK işten ayrılış kaydı, işe iade ihtimali, işsizlik ödeneği, ödenmemiş işçilik alacakları ve elinizdeki deliller ayrı ayrı değerlendirilmelidir. Özellikle işe iade bakımından bir aylık, işsizlik ödeneği bakımından ise 30 günlük kritik başvuru süreleri bulunduğundan ilk günlerde doğru adımların atılması önem taşır.
Önce fesih tarihini ve nedenini netleştirin; fesih bildiriminizi, bordrolarınızı, banka kayıtlarınızı ve SGK bilgilerinizi koruyun. İşe iade kapsamında olabileceğinizi düşünüyorsanız fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir aylık arabuluculuk süresini bekletmeyin. İşsizlik ödeneği şartlarını taşıyorsanız iş sözleşmesinin sona ermesinden itibaren 30 gün içinde İŞKUR başvurusunu da değerlendirin.
Önce İş Sözleşmenizin Nasıl Sona Erdirildiğini Belirleyin
İşten çıkarılan bir çalışanın dosyasında ilk baktığım konu, iş ilişkisinin gerçekte nasıl sona erdiğidir. Çünkü kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, işe iade ve işsizlik ödeneği gibi birçok hakkın değerlendirilmesinde fesih şekli doğrudan önem taşır.
Uygulamada işçiye yalnızca “yarın işe gelme”, “performansın yetersiz”, “sezon bitti”, “küçülmeye gidiyoruz” veya “istifanı yaz, haklarını daha sonra öderiz” şeklinde sözlü açıklamalar yapılabildiğini görüyoruz.
Fesih gerekçesinin niteliği; tazminat hakları ve işe iade açısından ayrıca incelenmelidir.
Gerçek bir istifa ile işveren baskısıyla düzenlenen bir istifa belgesi aynı şekilde değerlendirilmez.
İşçi veya işveren tarafından haklı neden iddiasıyla yapılan fesihlerde olayın dayanağı ayrıca incelenir.
Performans, davranış veya işletmesel neden gibi gerekçelerin gerçekliği ve fesih süreci önemlidir.
İş güvencesi kapsamındaki fesihlerde işverenin fesih bildirimini yazılı yapması ve fesih nedenini açık ve kesin şekilde belirtmesi önem taşır. İşçinin davranışı veya verimiyle ilgili belirli fesihlerde savunma süreci de ayrıca değerlendirilir.
İşten Çıkarıldıktan Sonra Hangi Belgeleri Saklamalısınız?
İş uyuşmazlıklarında önemli sorunlardan biri, işçinin çalışırken erişebildiği bazı belgelere işten çıkarıldıktan sonra artık ulaşamamasıdır. Bu nedenle mevcut kayıtların kaybolmaması önem taşır.
SGK İşten Ayrılış Kaydı Haklarınızı Tek Başına Belirler mi?
Hayır. SGK işten ayrılış bildirimi iş uyuşmazlığında önemli bir kayıt olmakla birlikte, iş sözleşmesinin gerçekte hangi nedenle sona erdiğini tek başına kesin olarak belirlemez.
İşten çıkarılan çalışanlardan sık duyduğum sorulardan biri “SGK çıkışım böyle yapılmış, artık hiçbir hakkım yok mu?” sorusudur. Bu sorunun cevabı yalnızca çıkış kaydına bakılarak verilemez.
İşten ayrılış tarihi ve işverenin yaptığı bildirimin kontrol edilmesine yardımcı olur.
Fesih yazısı, bordrolar, tutanaklar, yazışmalar ve diğer deliller birlikte incelenebilir.
Bu nedenle e-Devlet üzerinden SGK hizmet dökümünüzü ve işten ayrılışa ilişkin kayıtları kontrol etmeniz yararlı olmakla birlikte, yalnızca bu kayıt üzerinden “haklı fesih vardır”, “istifa etmiş sayılırsınız” veya “tazminat alamazsınız” şeklinde kesin sonuç çıkarılmamalıdır.
İşe İade Hakkınız Varsa Bir Aylık Süreyi Kaçırmayın
İşten çıkarıldıktan sonraki ilk dönemde en çok dikkat edilmesi gereken konulardan biri işe iade süresidir.
Fesih bildiriminde neden gösterilmediğini veya gösterilen nedenin geçerli olmadığını ileri süren işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir ay içinde işe iade talebiyle arabulucuya başvurmalıdır. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılması gündeme gelir.
Her işten çıkarılan işçi işe iade talep edebilir mi?
Hayır. İşe iade için iş güvencesi şartlarının bulunması gerekir.
Kural olarak otuz veya daha fazla işçi çalıştırılan işyerlerinde, en az altı aylık kıdeme sahip belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışan işçiler bakımından iş güvencesi hükümleri gündeme gelebilir. Yer altı işlerinde çalışan işçiler ve diğer kanuni istisnalar bakımından özel hükümler ayrıca değerlendirilmelidir.
İşe iade şartları, boşta geçen süre ücreti ve işe başlatmama tazminatı hakkında ayrıntılı bilgi için Antalya İşe İade Davası ve Boşta Geçen Süre Ücreti sayfamızı inceleyebilirsiniz.
İşsizlik Ödeneği İçin 30 Günlük Başvuru Süresini Kontrol Edin
İş sözleşmesi sona eren çalışanın değerlendirmesi gereken bir diğer konu, halk arasında “işsizlik maaşı” olarak da ifade edilen işsizlik ödeneğidir.
Kanuni şartları taşıyan sigortalı işsizlerin hizmet akdinin sona ermesinden itibaren 30 gün içinde İŞKUR’a başvurması önemlidir. Mücbir sebepler dışında gecikilen süre, hak kazanılan toplam işsizlik ödeneği süresinden düşülebilir.
Ancak yalnızca işten çıkarılmış olmak işsizlik ödeneği için yeterli değildir. Kişinin kendi istek ve kusuru dışında işsiz kalması ile kanunda aranan sigortalılık ve prim koşullarının bulunması gerekir.
İşten Çıkarıldığınızda Kıdem ve İhbar Tazminatını Ayrı Ayrı Değerlendirin
İşten çıkarılan çalışanların en sık sorduğu soru “Kıdem ve ihbar tazminatımı alabilir miyim?” sorusudur. Ancak kıdem ve ihbar tazminatı iki farklı hukuki haktır ve aynı şartlara tabi değildir.
İş sözleşmesinin hangi tarafça ve hangi hukuki nedenle sona erdiği belirleyicidir.
Belirsiz süreli iş sözleşmesinin nasıl sona erdirildiği ayrıca değerlendirilir.
Kıdem tazminatı bakımından kural olarak en az bir yıllık kıdem ve kıdem tazminatına hak kazandıran bir sona erme nedeni aranır. Ancak “işveren çıkardıysa mutlaka kıdem alınır” veya “istifa eden işçi hiçbir durumda kıdem alamaz” şeklindeki genellemeler hukuken doğru değildir.
İhbar tazminatında ise özellikle belirsiz süreli iş sözleşmesinin kanuni bildirim sürelerine uyulmadan sona erdirilip erdirilmediği ve derhal feshi haklı kılan bir durum bulunup bulunmadığı önem taşır.
Ayrıntılı değerlendirme için Antalya Kıdem ve İhbar Tazminatı Davaları sayfamızı inceleyebilirsiniz.
Yalnızca Kıdem Tazminatına Odaklanmayın
İşten çıkarılma sonrasında yalnızca kıdem ve ihbar tazminatının hesaplanması, çalışma dönemi boyunca doğmuş başka alacakların gözden kaçmasına neden olabilir.
Dosyanın özelliklerine göre aşağıdaki alacaklar ayrıca değerlendirilebilir:
Özellikle vardiyalı çalışmalarda yalnızca bordro üzerindeki saatlere bakılması yeterli olmayabilir. Puantaj, vardiya listeleri, işyeri giriş-çıkış kayıtları, banka hareketleri, işyeri yazışmaları ve uyuşmazlığın niteliğine göre tanık anlatımları birlikte değerlendirilebilir.
Fazla çalışma ve tatil günü alacakları hakkında ayrıntılı bilgi için Antalya Fazla Mesai, UBGT ve Hafta Tatili Alacakları sayfamızı inceleyebilirsiniz.
İstifa Dilekçesi veya İbraname İmzalamadan Önce İçeriğini Anlayın
İşten ayrılma sırasında çalışanın önüne farklı belgeler getirilebilir. Bunların her biri aynı hukuki sonucu doğurmaz.
İşveren tarafından işten çıkarıldığınız halde istifa dilekçesi vermeniz isteniyorsa belgenin sonucu ayrıca değerlendirilmelidir.
Türk Borçlar Kanunu işçi alacaklarına ilişkin ibra için özel geçerlilik koşulları öngörmektedir.
İşçinin işverenden olan alacağına ilişkin ibra sözleşmesinin yazılı olması, iş sözleşmesinin sona ermesinden itibaren en az bir aylık sürenin geçmiş bulunması, ibra konusu alacağın tür ve miktarının açıkça gösterilmesi ve ödemenin kanundaki şartlara uygun biçimde banka aracılığıyla yapılması gerekir.
Arabuluculuğa Yalnızca “Başvurmuş Olmak” İçin Gitmeyin
İşçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebine ilişkin kanun kapsamındaki uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır.
Kanuna veya bireysel ya da toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.
Arabuluculuğun yalnızca mahkemeye geçiş için tamamlanması gereken bir formalite gibi görülmesini doğru bulmuyorum. Başvurudan önce hangi taleplerin bulunduğunun belirlenmesi gerekir.
Sürecin ayrıntıları için Antalya İş Hukukunda Zorunlu Arabuluculuk sayfamızı inceleyebilirsiniz.
İşten Çıkarıldıktan Sonraki İlk 30 Gün İçin Adım Adım Plan
Fesih bildiriminizi alın, işverenin gerekçesini belirleyin ve iş sözleşmesi, bordro ve banka kayıtlarını koruyun.
İşten ayrılış kaydını, çalışma süresini, gerçek ücreti, kullanılmayan izinleri ve fazla çalışma ihtimalini değerlendirin.
İş güvencesi şartlarını taşıyorsanız fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir aylık arabuluculuk süresini kaçırmayın.
Kanuni şartları taşıyorsanız İŞKUR başvurusunu süresi içinde değerlendirin.
Kıdem, ihbar, ücret, fazla mesai, izin ve diğer olası talepleri birbirinden ayırın.
Ne talep ettiğinizi ve hangi delillere sahip olduğunuzu belirlemeden yalnızca toplam bir rakam üzerinden hareket etmeyin.
İşten Çıkarılmanın Üzerinden 30 Gün Geçtiyse Bütün Haklar Kaybedilir mi?
Hayır. İlk 30 günlük dönemin önemli olması, bütün işçilik haklarının 30 gün içinde kullanılmadığı takdirde sona erdiği anlamına gelmez.
İşe iade bakımından fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir aylık özel başvuru süresi vardır.
İşsizlik ödeneğinde 30 günlük İŞKUR başvuru süresi önemlidir.
Bu alacaklar 30 günlük genel bir hak düşürücü süreye tabi değildir.
Zamanaşımı ve alacağın doğum tarihi ayrıca değerlendirilmelidir.
Antalya’da İşten Çıkarılma Dosyalarında Hangi Konular Öne Çıkıyor?
Antalya’nın ekonomik yapısı nedeniyle turizm, otelcilik, restoran, perakende ve diğer hizmet sektörlerinde işten çıkarılma uyuşmazlıklarıyla sık karşılaşılabilmektedir.
Özellikle bir otel çalışanının “sezon sona erdi” gerekçesiyle işten çıkarılması halinde yalnızca bu ifadeye bakarak kıdem, ihbar veya işe iade hakkı hakkında kesin sonuca varılması doğru değildir.
İş sözleşmesinin niteliği, çalışma süresinin her sezon nasıl gerçekleştiği, fesih işleminin kim tarafından ve ne şekilde yapıldığı ve SGK kayıtları birlikte değerlendirilmelidir.
Turizm sektöründeki çalışma ilişkileri hakkında ayrıntılı bilgi için Antalya Turizm ve Otel Çalışanlarının İşçilik Hakları rehberimizi inceleyebilirsiniz.
İş hukuku uyuşmazlıklarının ana hizmet alanı için Antalya İşçi Davaları Avukatı sayfamızı inceleyebilirsiniz.
İşten Çıkarıldıktan Sonra Kaçınılması Gereken Hatalar
İşten Çıkarılma Dosyasını Nasıl Değerlendiriyorum?
İşten çıkarılan bir çalışanın dosyasını değerlendirirken ilk sorum “Ne kadar tazminat alır?” değildir. Önce iş sözleşmesinin gerçekte nasıl sona erdiğini ve kaçırılmaması gereken bir süre bulunup bulunmadığını belirlemek gerekir.
Avukat Cennet Kesici Çetinbaş
Avukat Cennet Kesici Çetinbaş, Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden 2014 yılında mezun olmuş ve 2015 yılından bu yana avukatlık mesleğini sürdürmektedir. Antalya Barosu’na 4696 sicil numarasıyla kayıtlıdır. Çalışma alanları arasında bireysel iş hukuku, işçilik alacakları, işe iade, zorunlu arabuluculuk ve iş uyuşmazlıkları bulunmaktadır.
İşten Çıkarılma Sonrası Haklar ve İlk 30 Gün
İşten çıkarıldım, ilk olarak ne yapmalıyım?
Fesih tarihini ve nedenini belirleyin; fesih bildiriminizi, iş sözleşmenizi, bordrolarınızı ve banka kayıtlarınızı koruyun. SGK işten ayrılış kaydınızı kontrol edin. İşe iade şartlarını taşıyabileceğinizi düşünüyorsanız bir aylık arabuluculuk süresini gecikmeden değerlendirin.
İşe iade için süre 30 gün mü, bir ay mı?
4857 sayılı İş Kanunu’nun 20. maddesi fesih bildiriminin tebliğinden itibaren bir aylık arabuluculuk başvuru süresi öngörmektedir. Bu nedenle sürenin her durumda sabit 30 gün olarak hesaplanması doğru değildir.
İşverenle görüşmeler devam ediyorsa işe iade süresi durur mu?
İşverenle tazminat, uzlaşma veya yeniden işe başlama konusunda görüşme yapılması tek başına işe iade için öngörülen kanuni süreyi durdurmaz. Süre ayrıca takip edilmelidir.
İşten çıkarılan herkes kıdem tazminatı alabilir mi?
Hayır. Çalışma süresinin yanında iş sözleşmesinin hangi tarafça ve hangi hukuki nedenle sona erdiği önemlidir. Kıdem tazminatı şartları somut fesih üzerinden değerlendirilmelidir.
İşten çıkarılan herkes ihbar tazminatı alabilir mi?
Hayır. İş sözleşmesinin türü, fesih nedeni ve kanuni bildirim sürelerine uyulup uyulmadığı ayrıca değerlendirilir.
SGK işten ayrılış kaydım yanlışsa haklarımı kaybeder miyim?
SGK işten ayrılış kaydı önemli bir veri olmakla birlikte uyuşmazlığın tek ve kesin delili değildir. Gerçek fesih nedeni fesih bildirimi ve diğer delillerle birlikte değerlendirilebilir.
İbraname imzaladıysam bütün haklarımı kaybeder miyim?
Her durumda hayır. İşçi alacaklarına ilişkin ibra sözleşmelerinin Türk Borçlar Kanunu’nun 420. maddesindeki özel geçerlilik koşullarını taşıyıp taşımadığı; belgenin tarihi, içeriği ve gerçek ödeme birlikte incelenmelidir.
İşsizlik ödeneğine kaç gün içinde başvurmalıyım?
Kanuni şartları taşıyan sigortalı işsizlerin hizmet akdinin sona ermesinden itibaren 30 gün içinde İŞKUR’a başvurması önemlidir. Mücbir sebep dışındaki gecikme toplam hak sahipliği süresini azaltabilir.
30 gün geçtiyse kıdem ve ihbar tazminatı hakkım biter mi?
Hayır. İşe iade ve işsizlik ödeneğinde kısa özel süreler bulunması, kıdem, ihbar ve diğer işçilik alacaklarının 30 gün içinde sona erdiği anlamına gelmez. Her talebin kendi hukuki şartları ve zamanaşımı hükümleri vardır.
İşten çıkarıldıktan sonra arabulucuya gitmek zorunlu mu?
Kanun kapsamındaki işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade taleplerine ilişkin davalarda mahkemeye başvurmadan önce arabulucuya başvurulması dava şartıdır. İş kazası ve meslek hastalığından doğan bazı tazminat uyuşmazlıklarında ise özel düzenleme bulunmaktadır.
Bu Rehberde Esas Alınan Mevzuat
- 4857 sayılı İş Kanunu – özellikle 17, 18, 19, 20 ve 21. maddeler.
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu – dava şartı arabuluculuğa ilişkin 3. madde.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu – işçi alacaklarının ibrasına ilişkin 420. madde.
- 1475 sayılı İş Kanunu’nun yürürlükte bulunan kıdem tazminatına ilişkin 14. maddesi.
- 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu ve Türkiye İş Kurumu işsizlik ödeneği uygulaması.
- T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı – İş Kanunu sıkça sorulan sorular ve güncel iş mevzuatı açıklamaları.
Yeni İşten Çıkarıldınız ve Hangi Haklara Sahip Olduğunuzdan Emin Değil misiniz?
Avukat Cennet Kesici Çetinbaş; Antalya’da işten çıkarılma, işe iade, kıdem ve ihbar tazminatı, fazla çalışma, ücret alacakları ve zorunlu arabuluculuk süreçlerinde somut dosyanın hukuki durumunun değerlendirilmesine yönelik hizmet sunmaktadır.
